Baby

Hoe leert een kind taal? – #3 Motherese

de kenmerken van verzorgerstaal

In het tweede deel van deze serie vertelde ik over de factoren die nodig zijn voor de taalontwikkeling en noemde daarbij als belangrijke sociale factor de verzorgerstaal als taalinput. Daar wil ik in deze blogpost nog een beetje verder op in gaan. Dit is voor alle (toekomstige) ouders die van plan zijn geen verkleinwoorden te gebruiken, niet drie octaven hoger willen gaan praten en vooral niet over zichzelf willen spreken in de derde persoon!

motherese taalontwikkeling

Waarschijnlijk heb je net eerst het filmpje bekeken voordat je deze lap tekst begon te lezen. Zo niet, eerst even doen! Dit filmpje illustreert perfect hetgeen wat ik hierna wil gaan uitleggen.

Wanneer wij met Melle ergens binnenkomen gebeurt het onmiddellijk. “Aaaaah!” roept iemand vanuit een hoek, met een onwijs hoge stem. “Wat ben jij alweer gegroeid hè kleine boef, jij hebt goed groeien gedaan!” wordt er vanuit een andere hoek gejoeld. Iemand met een gezond taalgevoel krijgt hiervan meteen kromme tenen. Wat nou groeien gedaan? Doe eens even heel snel normaal!

Motherese

Deze manier van praten heeft een naam, namelijk Motherese. Vrij vertaald: ‘moedertaaltje’. Hiermee wordt het vrij aparte taalgebruik van de ouders/verzorgers en omgeving tegenover een taalverwervend kind bedoeld. Taalaanbod dat eigenlijk heel vanzelfsprekend is, maar wanneer we er even flink op inzoomen blijkt het toch wel een beetje idioot te zijn. Motherese heeft namelijk zo zijn eigen kenmerken. Kenmerken die ervoor zorgen dat er een reactie wordt uitgelokt bij het kind. Het mooiste is dat dit allemaal helemaal automatisch gaat en je er als ouder helemaal niet over na hoeft te denken (tenzij je bepaalde kenmerken met man en macht probeert uit te bannen). Voor hen waarop dat laatste van toepassing is: het gaat ook weer over. De Motherese die je spreekt groeit namelijk mee met je kind. Dus zodra ze volleerd taalgebruiker zijn kun je weer normaal doen.

Aan de hand van het filmpje wil ik nu de typische kenmerken van motherese bespreken.

Het filmpje is het meest gericht op de fonologische kenmerken van motherese. Het kenmerk dat het meest naar voren komt is toch wel de hogere stem. Baby’s hebben een voorkeur voor hoge stemmen, ook een reden waarom die kinderliedjes altijd zo ontzettend hoog zijn. Doordat de stem zo verhoogd wordt is de intonatie vaak ook anders. De intonatie wordt nog erger overdreven in Motherese, en daarbij wordt er ook duidelijker gearticuleerd. (Grappig feitje: ik heb inderdaad nog nooit Drents gepraat tegen Melle, terwijl Reinoud en ik er samen wel wat van kunnen). Wat ook naar voren komt is het zogenaamde slow-motion effect. Woorden krijgen meer lengte wanneer er tegen een baby gepraat wordt. Het telefoongesprek met het kleinkind begint al met een hele lange “JAAAAAA!”

Iets anders dat opvalt is het gebruik van vereenvoudigde zinsconstructies. “Doe maar telefoon geven aan mama nou!” en “Logeren!” zijn dingen die oma tegen kleinkind zegt in het telefoongesprek. Ik wil wedden dat iedere moeder zich schuldig heeft gemaakt aan het gebruik van “Doe maar ….” waarbij je op de puntjes een infinitief (niet vervoegd werkwoord) invult.
Iets dat oma ook doet is het vervangen van voornaamwoorden (ik, jij, mij, ons etc.). “Meenemen naar oma!” kraamt ze ergens uit terwijl ze het over zichzelf heeft. Jonge kinderen kunnen nog geen betekenis binden aan voornaamwoorden, maar snappen donders goed wie “oma” en “mama” zijn.

Ook wijkt oma niet af van de gespreksonderwerpen waar kleinkind mee op de proppen komt. In het gesprek met een taalverwervend kind blijf je altijd bij de onderwerpen die een kind aansnijdt, zodat het altijd begrijpt waar het over gaat. En zo niet, dat alle onbekende woorden in ieder geval bij datzelfde onderwerp horen. Zo kan een kind de woordenschat uitbreiden.

Als laatste nog een kenmerk waar ook iedere ouder zich schuldig aan maakt is het gebruik van verkleinwoorden. Dit komt niet naar voren in het filmpje, maar dit is toch een kenmerk die ik niet ongenoemd wil laten omdat het altijd zo duidelijk is dat je dit als ouder doet dat je er zelf knotsknettergek van wordt. Niet alleen zelfstandige naamwoorden worden verkleind (“mooi stoeltje!”), maar ook andere woorden kennen ineens een verkleining (“strakjes komt mama weer thuis!”).

Best veel aanpassingen hè? Gelukkig heb je de vaardigheid om Motherese te spreken direct verworven bij het baren van je kind. En hoe meer je het spreekt, hoe sneller je er weer vanaf komt.

Lekker blijven verkleinen dus!

Lees ook: Hoe leert een kind taal …
Taalontwikkeling aangeboren of aangeleerd?
Wat is er nodig voor taalontwikkeling?

Previous Post Next Post

You Might Also Like

9 Comments

  • avatar
    Reply chucky1012 december 29, 2015 at 6:20 am

    Zeer interessant!
    Hoe een kindje leert praten….

    Xoxo

  • avatar
    Reply Vlijtig Liesje december 29, 2015 at 10:48 am

    Ik heb altijd wel veel gepraat tegen de kinderen en las ze veel voor. En gelukkig zijn ze allemaal goed gaan praten.

    • avatar
      Reply Valerie december 29, 2015 at 3:31 pm

      Sorry, maar mag ik zeggen dat de bovenste twee reacties totaal niet relevant zijn en er duidelijk niet is gelezen waar het nou echt over gaat? Lekkerje blog blijven spammen!

  • avatar
    Reply Debby december 29, 2015 at 12:18 pm

    Haha, grappig is dat filmpje ja. Tegen honden doen we dat ook eerder, toch? Of alleen pups? :P

    • avatar
      Reply Jennifer januari 5, 2016 at 9:48 pm

      Ja dat klopt! Tegen dieren in het algemeen spreken we ook met een hogere toon.

  • avatar
    Reply Dora december 31, 2015 at 4:32 pm

    Wat een leuk filmpje en uitleg! Echt aparte dingen om bij stil te staan!

  • avatar
    Reply inge januari 5, 2016 at 9:11 pm

    Wat grappig! Ik ben zo iemand die een beetje allergisch is voor verkleinwoordjes. Misschien door mensen die motherese te lang gebruiken? Tegen te grote kinderen? Ik ben nu9 maanden moeder en betrap mezelf erop dat ik het bij mijn zoontje ook doe :-) toch grappig hoe dat dan automatisch werkt!

  • avatar
    Reply Mahwish januari 5, 2016 at 10:36 pm

    Haha ik heb echt moeten lachen om het filmpje! Ik ben zelf niet zo’n voorstander van verkleinwoordjes. Wel leuk om te lezen hoe Motherese werkt.

  • avatar
    Reply Ashley mei 16, 2017 at 3:02 pm

    hey ik ben een paper aan het schrijven over het onderwerp motherese. Wat zijn de bronnen die jij hebt gebruikt?

  • Leave a Reply